گفتار در بيان شمه‌اى از حالات گيلانات و معاشرات ايشان با رعايا و متوطنان و خاتمت كار ايشان چون در سال ست و الف هجريه بندگان شاه عباس ، گيلانات را از تيول حكام و تيول‌داران وضع نموده ، خاصه كرد ، وزارت و حكومت گيلان را من حيث الاستقلال و الانفراد به ميرزاى عالميان - ميرزا محمد شفيع - قرار گرفته بود و ميرزاى مشاراليه نيز تصدى مهمات معاملات رشت و كوچسفهان و شفت و تولم و ماسوله و پشتكوه را بنابر صدور آثار رشد و كاردانى و حسن خلق و رعيت‌پرورى و نيكو محضرى ، به بهزاد بيك رجوع نموده ، تكفل شغل و عمل قصبهء فومن را به عهدهء اهتمام اصلان بيك نمود . سلوك بهزاد بيك با ساكنان الكاى مذكوره ، مقرون به رضاى خالق بيچون و خشنودى خلايق بود . و در تكثير عمارت و زراعت و آبادانى مملكت كوشيده ، با اهالى و اعيان ، به روش استحسان و با رعايا و زيردستان بر وجه برّ و امتنان سلوك مىنمود . و اصلان بيك در همه ابواب ، برعكس آداب و قانون بهزاد بيك ، با اعزه از راه اختصار و خوارى و با عجزه و مساكين ، به طريق ظلم و تعدى به سر مىبرد . و ظلم و ستم مشاراليه با زيردستان بعد از آنكه به مدت پنج سال رسيد . نظم :